{"id":82,"date":"2025-05-13T12:13:22","date_gmt":"2025-05-13T12:13:22","guid":{"rendered":"https:\/\/czechinfo.pl\/?p=82"},"modified":"2025-05-13T12:13:22","modified_gmt":"2025-05-13T12:13:22","slug":"2025-05-13-zmierzch-liberalnej-demokracji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/2025\/05\/13\/2025-05-13-zmierzch-liberalnej-demokracji\/","title":{"rendered":"2025.05.13 – Zmierzch liberalnej demokracji"},"content":{"rendered":"\n

Odcinek podcastu „Vinohradsk\u00e1 12” z udzia\u0142em docent Petry Guasti, politolo\u017cki specjalizuj\u0105cej si\u0119 w systemach demokratycznych, analizuje obecn\u0105 kondycj\u0119 demokracji liberalnej. Dyskusja koncentruje si\u0119 na pytaniu, komu i dlaczego przeszkadza demokracja liberalna, czy obserwujemy jej schy\u0142ek oraz jak\u0105 rol\u0119 w tym procesie odgrywa obecny prezydent USA Donald Trump.
<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Dyskusja rozpoczyna si\u0119 od analizy czeskiej sceny politycznej, w szczeg\u00f3lno\u015bci rosn\u0105cego poparcia dla partii SPD Tomia Okamury, kt\u00f3ra w sonda\u017cach przed zbli\u017caj\u0105cymi si\u0119 wyborami parlamentarnymi (kontekst czasowy nagrania) si\u0119ga po trzecie miejsce. Pojawia si\u0119 pytanie o mo\u017cliwo\u015b\u0107 koalicji SPD z ruchem ANO Andreja Babi\u0161a. Docent Guasti zauwa\u017ca, \u017ce cho\u0107 Babi\u0161 m\u00f3g\u0142by preferowa\u0107 rz\u0105d mniejszo\u015bciowy z tolerancj\u0105 SPD, sama SPD d\u0105\u017cy do bezpo\u015bredniego udzia\u0142u we w\u0142adzy. Z kolei wewn\u0105trz ANO istniej\u0105 opory wobec takiej wsp\u00f3\u0142pracy (np. ze strony Aleny Schillerovej). Podkre\u015bla, \u017ce SPD, b\u0119d\u0105c parti\u0105 trwale opozycyjn\u0105, ma ograniczone mo\u017cliwo\u015bci pokazywania konkretnych osi\u0105gni\u0119\u0107 swoim wyborcom, co mo\u017ce by\u0107 pu\u0142apk\u0105 w obliczu rosn\u0105cej oferty partii radykalnych. Zwraca uwag\u0119 na wypowiedzi niekt\u00f3rych polityk\u00f3w SPD (np. Tom\u00e1\u0161a Dole\u017eala), kt\u00f3rzy otwarcie m\u00f3wi\u0105 o potrzebie „zmiany re\u017cimu”, a nie tylko rz\u0105du.<\/p>\n\n\n\n

Sednem problemu, zdaniem docent Guasti, jest niech\u0119\u0107 si\u0142 populistycznych i radykalnych do samego „liberalnego” komponentu demokracji. Nie chodzi im o odrzucenie demokracji jako takiej, lecz o odrzucenie ochrony praw mniejszo\u015bci (w tym mniejszo\u015bci politycznych, co jest kluczowe dla mo\u017cliwo\u015bci zmiany w\u0142adzy), na rzecz nieograniczonych rz\u0105d\u00f3w wi\u0119kszo\u015bci. Kontestuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c demokracj\u0119 przedstawicielsk\u0105 (promuj\u0105c demokracj\u0119 bezpo\u015bredni\u0105 i referenda) oraz rol\u0119 niezale\u017cnych medi\u00f3w jako po\u015brednik\u00f3w informacji. Partie te, jak SPD, cz\u0119sto dyskredytuj\u0105 parlament, nazywaj\u0105c go „gadu\u0142\u0105” (czes. „\u017evan\u00edrna”), a ich liderzy (jak Babi\u0161 czy Okamura) dominuj\u0105 w czasie parlamentarnych wyst\u0105pie\u0144. Dodatkowo, niekt\u00f3re z tych si\u0142, np. poprzez wsp\u00f3\u0142prac\u0119 ze stowarzyszeniami takimi jak „Spolek Svatopluk”, staraj\u0105 si\u0119 przedstawia\u0107 liberalizm i progresywizm jako form\u0119 „ponadnarodowego ekstremizmu”.<\/p>\n\n\n\n

W szerszym, globalnym kontek\u015bcie, docent Guasti przytacza dane (np. z V-Dem Institute), wskazuj\u0105ce na spadek liczby demokracji liberalnych do 29 na \u015bwiecie \u2013 najmniej od 50 lat. Oznacza to, \u017ce ten model przestaje by\u0107 norm\u0105. Demokracje liberalne zmagaj\u0105 si\u0119 z wieloma kryzysami (klimatycznym, ekonomicznym, migracyjnym, wojn\u0105 u granic), kt\u00f3rych rozwi\u0105zanie przekracza mo\u017cliwo\u015bci pojedynczych pa\u0144stw i wymaga wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej. Z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 tych wyzwa\u0144 jest trudna do wyt\u0142umaczenia wyborcom, kt\u00f3rzy cz\u0119sto oczekuj\u0105 szybkich i prostych rozwi\u0105za\u0144. St\u0105d, jak zauwa\u017ca politolo\u017cka, bierze si\u0119 pewna atrakcyjno\u015b\u0107 system\u00f3w autorytarnych lub demokracji nieliberalnych, kt\u00f3re obiecuj\u0105 decyzyjno\u015b\u0107 i skuteczno\u015b\u0107, cz\u0119sto kosztem praw obywatelskich czy w\u0142asno\u015bci prywatnej. Partie populistyczne, zar\u00f3wno prawicowe, jak i lewicowe, skutecznie wykorzystuj\u0105 frustracje „przegranych” globalizacji, obiecuj\u0105c ochron\u0119 przez charyzmatycznych lider\u00f3w i powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na rzekomo „milcz\u0105c\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107”, co zdaniem Guasti jest tez\u0105 nieprawdziw\u0105 w kontek\u015bcie wysokiej frekwencji wyborczej. Podkre\u015bla, \u017ce dla os\u00f3b, kt\u00f3rych podstawowe potrzeby (jak bezpiecze\u0144stwo socjalne, \u017cywno\u015b\u0107, mieszkanie) nie s\u0105 zaspokojone, abstrakcyjne wolno\u015bci oferowane przez demokracj\u0119 liberaln\u0105 (np. swoboda podr\u00f3\u017cowania) mog\u0105 mie\u0107 drugorz\u0119dne znaczenie.<\/p>\n\n\n\n

Analizowany jest r\u00f3wnie\u017c tzw. „efekt Donalda Trumpa”. Jego prezydentura i retoryka, cho\u0107 kontrowersyjne, mog\u0142y w niekt\u00f3rych krajach anglosaskich (Kanada, Australia) paradoksalnie os\u0142abi\u0107 lokalnych populist\u00f3w, ukazuj\u0105c ich program jako mniej atrakcyjny. Przenoszalno\u015b\u0107 tego efektu na grunt europejski jest jednak niepewna, cho\u0107 istniej\u0105 przyk\u0142ady (np. wsparcie wiceprezydenta USA, J.D. Vance’a dla niemieckiej AfD), kt\u00f3re mog\u0142y tej partii zaszkodzi\u0107 ze wzgl\u0119du na antyameryka\u0144skie nastroje cz\u0119\u015bci jej elektoratu.<\/p>\n\n\n\n

Mimo tych globalnych trend\u00f3w i wewn\u0119trznych wyzwa\u0144, docent Guasti uwa\u017ca, \u017ce czeska demokracja liberalna posiada solidne fundamenty instytucjonalne \u2013 dwuizbowy parlament, s\u0105d konstytucyjny oraz system hamulc\u00f3w i r\u00f3wnowagi (ang. checks and balances). Zmiana ustroju wymaga\u0142aby wi\u0119kszo\u015bci konstytucyjnej i by\u0142aby procesem d\u0142ugotrwa\u0142ym \u2013 Viktorowi Orb\u00e1nowi transformacja W\u0119gier zaj\u0119\u0142a 15 lat, a czeskie instytucje s\u0105, jej zdaniem, stabilniejsze. Niemniej, przewiduje, \u017ce instytucje te, a zw\u0142aszcza media publiczne (jako „pies str\u00f3\u017cuj\u0105cy demokracji”), b\u0119d\u0105 poddawane coraz silniejszej presji i pr\u00f3bom kontroli ze strony si\u0142 populistycznych. Ostateczny kszta\u0142t czeskiej demokracji zale\u017ce\u0107 b\u0119dzie jednak od wyborc\u00f3w i ich aktywnego udzia\u0142u w procesach demokratycznych. W Czechach, w odr\u00f3\u017cnieniu od W\u0119gier z jednym dominuj\u0105cym Fideszem, scena populistyczna jest bardziej rozdrobniona, co r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na dynamik\u0119 ewentualnych zmian.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Odcinek podcastu „Vinohradsk\u00e1 12” z udzia\u0142em docent Petry Guasti, politolo\u017cki specjalizuj\u0105cej si\u0119 w systemach demokratycznych, analizuje obecn\u0105 kondycj\u0119 demokracji liberalnej. Dyskusja koncentruje si\u0119 na pytaniu, komu i dlaczego przeszkadza demokracja liberalna, czy obserwujemy jej schy\u0142ek oraz jak\u0105 rol\u0119 w tym procesie odgrywa obecny prezydent USA Donald Trump. Dyskusja rozpoczyna si\u0119 od analizy czeskiej sceny politycznej, w szczeg\u00f3lno\u015bci rosn\u0105cego poparcia dla partii SPD Tomia Okamury, kt\u00f3ra w sonda\u017cach przed zbli\u017caj\u0105cymi si\u0119 wyborami parlamentarnymi (kontekst czasowy nagrania)… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,5],"tags":[],"class_list":["post-82","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-polityka-czechy","category-vinohradska-12"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/82","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=82"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/82\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":84,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/82\/revisions\/84"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=82"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=82"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=82"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}