{"id":374,"date":"2025-08-04T21:13:24","date_gmt":"2025-08-04T21:13:24","guid":{"rendered":"https:\/\/czechinfo.pl\/?p=374"},"modified":"2025-08-04T21:13:24","modified_gmt":"2025-08-04T21:13:24","slug":"2025-07-30-powrot-faszyzmu-cz-iii-populisci-i-demokraci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/2025\/08\/04\/2025-07-30-powrot-faszyzmu-cz-iii-populisci-i-demokraci\/","title":{"rendered":"2025.07.30 – Powr\u00f3t faszyzmu – Cz. III – Populi\u015bci i demokraci"},"content":{"rendered":"\n

W trzeciej cz\u0119\u015bci specjalnego, wakacyjnego cyklu, podcast „Vinohradsk\u00e1 12” kontynuuje prezentacj\u0119 eseju z niemieckiego magazynu „Der Spiegel”, zatytu\u0142owanego „Narodziny faszyzmu: W poszukiwaniu utajonego Hitlera”. Ta ods\u0142ona audycji przenosi ci\u0119\u017car dyskusji z diagnozowania zagro\u017ce\u0144 na poszukiwanie odpowiedzi i strategii obronnych. Analizie poddane zostaje rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy historycznym faszyzmem a wsp\u00f3\u0142czesnym populizmem oraz wewn\u0119trzne s\u0142abo\u015bci samej demokracji liberalnej, kt\u00f3re nap\u0119dzaj\u0105 autorytarne tendencje na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Kluczow\u0105 postaci\u0105 tej cz\u0119\u015bci jest Jan-Werner M\u00fcller, politolog z Uniwersytetu Princeton i jeden z czo\u0142owych teoretyk\u00f3w populizmu. Przekonuje on, \u017ce cho\u0107 nazywanie wsp\u00f3\u0142czesnych autokrat\u00f3w „faszystami” jest kusz\u0105ce i stanowi pot\u0119\u017cne narz\u0119dzie retoryczne, jest ono analitycznie nieprecyzyjne i cz\u0119sto kontrproduktywne. M\u00fcller dokonuje wyra\u017anego rozr\u00f3\u017cnienia: historyczny faszyzm by\u0142 rewolucyjnym, militarystycznym ruchem zrodzonym z traumy I wojny \u015bwiatowej, kt\u00f3ry gloryfikowa\u0142 przemoc i d\u0105\u017cy\u0142 do stworzenia „nowego cz\u0142owieka” w etnicznie czystym narodzie. Wsp\u00f3\u0142czesny skrajnie prawicowy populizm, jego zdaniem, jest natomiast ruchem reakcyjnym, pozbawionym rewolucyjnej utopii, kt\u00f3ry pragnie „cofn\u0105\u0107 czas” i sprowadza ca\u0142\u0105 polityk\u0119 do kwestii to\u017csamo\u015bciowych \u2013 tego, „kto tu przynale\u017cy”.<\/p>\n\n\n\n

M\u00fcller ostrzega demokrat\u00f3w przed dwiema skrajnymi i b\u0142\u0119dnymi strategiami w walce z populizmem. Pierwsz\u0105 jest ca\u0142kowite wykluczenie i odmowa dialogu, co jedynie wzmacnia populistyczn\u0105 narracj\u0119 o „elitach uciszaj\u0105cych prawd\u0119”. Drug\u0105, jeszcze gro\u017aniejsz\u0105, jest pr\u00f3ba przej\u0119cia ich retoryki i wchodzenie z nimi w bezwarunkowe koalicje, co prowadzi do legitymizacji i normalizacji ekstremizmu. Zamiast tego, proponuje on trudniejsz\u0105 drog\u0119: „rozmawia\u0107 z nimi, ale nie tak jak oni”. Oznacza to gotowo\u015b\u0107 do merytorycznej debaty na trudne tematy, takie jak imigracja, ale jednoczesne stawianie twardych, czerwonych linii i odmawianie dyskusji na temat teorii spiskowych.<\/p>\n\n\n\n

W opozycji do tego stanowiska, esej przedstawia prowokacyjn\u0105 tez\u0119 innego niemieckiego politologa, Philipa Manowa. Twierdzi on, \u017ce problemem nie jest populizm, ale sama demokracja liberalna<\/strong>. Jego zdaniem, populizm jest jedynie „nieliberaln\u0105, demokratyczn\u0105 odpowiedzi\u0105 na coraz mniej demokratyczny liberalizm”. Manow argumentuje, \u017ce w epoce postzimnowojennej, zw\u0142aszcza w Europie, kluczowe decyzje polityczne i gospodarcze zosta\u0142y wyj\u0119te spod demokratycznej kontroli i przekazane w r\u0119ce niewybieralnych ekspert\u00f3w, s\u0119dzi\u00f3w i ponadnarodowych instytucji. Politycy, tacy jak Angela Merkel, przedstawiali swoje decyzje jako „pozbawione alternatywy”, zamykaj\u0105c w ten spos\u00f3b pole do publicznej debaty. To zast\u0119powanie polityki prawem i moralno\u015bci\u0105 mia\u0142o stworzy\u0107 demokratyczn\u0105 pr\u00f3\u017cni\u0119, kt\u00f3r\u0105 z powodzeniem wype\u0142nili populi\u015bci. Manow nawo\u0142uje wi\u0119c do powrotu do „demokracji elektoralnej”, w kt\u00f3rej konflikty polityczne rozwi\u0105zuje si\u0119 poprzez otwart\u0105 rywalizacj\u0119 i g\u0142osowanie, a nie poprzez orzeczenia s\u0105d\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Podcast konfrontuje te dwie perspektywy, ukazuj\u0105c fundamentalny dylemat, przed kt\u00f3rym stoj\u0105 dzi\u015b demokracje. Z jednej strony mamy wizj\u0119 M\u00fcllera, w kt\u00f3rej populizm jest zewn\u0119trznym zagro\u017ceniem, kt\u00f3re nale\u017cy powstrzyma\u0107 za pomoc\u0105 narz\u0119dzi i zasad pa\u0144stwa prawa. Z drugiej strony, prowokacyjna teza Manowa sugeruje, \u017ce populizm jest symptomem wewn\u0119trznej choroby samej demokracji liberalnej, kt\u00f3ra, aby przetrwa\u0107, musi na nowo odkry\u0107 w sobie przestrze\u0144 dla autentycznego sporu politycznego. Esej nie daje \u0142atwych odpowiedzi, ale pozostawia s\u0142uchacza ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105, \u017ce obrona demokracji w XXI wieku wymaga znacznie wi\u0119cej ni\u017c tylko pot\u0119piania jej wrog\u00f3w \u2013 wymaga r\u00f3wnie\u017c krytycznego spojrzenia na jej w\u0142asne s\u0142abo\u015bci i ograniczenia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W trzeciej cz\u0119\u015bci specjalnego, wakacyjnego cyklu, podcast „Vinohradsk\u00e1 12” kontynuuje prezentacj\u0119 eseju z niemieckiego magazynu „Der Spiegel”, zatytu\u0142owanego „Narodziny faszyzmu: W poszukiwaniu utajonego Hitlera”. Ta ods\u0142ona audycji przenosi ci\u0119\u017car dyskusji z diagnozowania zagro\u017ce\u0144 na poszukiwanie odpowiedzi i strategii obronnych. Analizie poddane zostaje rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy historycznym faszyzmem a wsp\u00f3\u0142czesnym populizmem oraz wewn\u0119trzne s\u0142abo\u015bci samej demokracji liberalnej, kt\u00f3re nap\u0119dzaj\u0105 autorytarne tendencje na ca\u0142ym \u015bwiecie. Kluczow\u0105 postaci\u0105 tej cz\u0119\u015bci jest Jan-Werner M\u00fcller, politolog z Uniwersytetu Princeton i jeden… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17,5],"tags":[],"class_list":["post-374","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-seria","category-vinohradska-12"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/374","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=374"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/374\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":376,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/374\/revisions\/376"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=374"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=374"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=374"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}