{"id":361,"date":"2025-07-29T17:38:09","date_gmt":"2025-07-29T17:38:09","guid":{"rendered":"https:\/\/czechinfo.pl\/?p=361"},"modified":"2025-08-04T21:53:11","modified_gmt":"2025-08-04T21:53:11","slug":"2025-07-28-powrot-faszyzmu-w-poszukiwaniu-utajonego-hitlera","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/2025\/07\/29\/2025-07-28-powrot-faszyzmu-w-poszukiwaniu-utajonego-hitlera\/","title":{"rendered":"2025.07.28 – Powr\u00f3t faszyzmu – Cz. I: Secret Hitler"},"content":{"rendered":"\n

W specjalnym, wakacyjnym odcinku podcastu „Vinohradsk\u00e1 12” (data emisji 28 lipca), prowadz\u0105cy Mat\u011bj Skalick\u00fd prezentuje s\u0142uchaczom czeskie t\u0142umaczenie g\u0142o\u015bnego eseju z niemieckiego magazynu „Der Spiegel”. Audycja nie jest typowym wywiadem, lecz g\u0142\u0119bok\u0105, analityczn\u0105 podr\u00f3\u017c\u0105, kt\u00f3ra stawia jedno z najbardziej niepokoj\u0105cych pyta\u0144 naszych czas\u00f3w: czy jeste\u015bmy \u015bwiadkami powrotu faszyzmu? I czy potrafimy rozpozna\u0107 jego symptomy w dzisiejszej, spolaryzowanej rzeczywisto\u015bci politycznej, zdominowanej przez postacie takie jak Donald Trump, Viktor Orb\u00e1n czy W\u0142adimir Putin?<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Rozwa\u017cania rozpoczynaj\u0105 si\u0119 od zaskakuj\u0105cej metafory \u2013 towarzyskiej gry karcianej o nazwie „Secret Hitler”<\/strong>. Gra, osadzona w realiach Republiki Weimarskiej w 1932 roku, w kt\u00f3rej gracze-demokraci musz\u0105 zdemaskowa\u0107 i powstrzyma\u0107 ukrytych w\u015br\u00f3d siebie faszyst\u00f3w, zanim ci przejm\u0105 w\u0142adz\u0119, s\u0142u\u017cy jako model do zrozumienia mechanizm\u00f3w upadku demokracji. Jak opisuje narrator, gra w doskona\u0142y spos\u00f3b ilustruje, jak \u0142atwo zniszczy\u0107 wzajemne zaufanie, jak naiwna bywa strona demokratyczna i jak podst\u0119pne potrafi by\u0107 z\u0142o. Przede wszystkim jednak pokazuje, \u017ce doj\u015bcie Hitlera do w\u0142adzy nie by\u0142o historyczn\u0105 konieczno\u015bci\u0105, a raczej wynikiem serii pojedynczych, pozornie racjonalnych decyzji, przypadku i stopniowego rozk\u0142adu demokratycznych norm.<\/p>\n\n\n\n

Ta metafora staje si\u0119 t\u0142em do analizy wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata, w kt\u00f3rym poczucie stabilno\u015bci i wiara w ostateczne zwyci\u0119stwo liberalnej demokracji, dominuj\u0105ce po zako\u0144czeniu Zimnej Wojny, gwa\u0142townie zanikaj\u0105. Autorzy eseju wymieniaj\u0105 ca\u0142\u0105 plejad\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnych lider\u00f3w i ruch\u00f3w o tendencjach autorytarnych i skrajnie prawicowych \u2013 od Putina w Rosji, przez Orb\u00e1na na W\u0119grzech, Meloni we W\u0142oszech, Le Pen we Francji, a\u017c po AfD w Niemczech. Wszystkie te zjawiska sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na obraz globalnego trendu, kt\u00f3ry sprawia, \u017ce pytanie o powr\u00f3t faszyzmu przestaje by\u0107 domen\u0105 skrajnej lewicy, a staje si\u0119 powa\u017cnym tematem debaty w g\u0142\u00f3wnym nurcie.<\/p>\n\n\n\n

Kluczowym elementem audycji jest przedstawienie analiz dw\u00f3ch wybitnych ameryka\u0144skich intelektualist\u00f3w, kt\u00f3rzy, pochodz\u0105c z przeciwnych biegun\u00f3w politycznych, dochodz\u0105 do podobnych, alarmuj\u0105cych wniosk\u00f3w. Pierwszym z nich jest Robert Kagan<\/strong>, konserwatywny historyk i by\u0142y neokonserwatywny ideolog z czas\u00f3w administracji George’a W. Busha. Ju\u017c w 2016 roku, w g\u0142o\u015bnym eseju, ostrzega\u0142 on, \u017ce Donald Trump jest uciele\u015bnieniem faszyzmu przychodz\u0105cego do Ameryki „nie w wojskowych butach, ale w postaci telewizyjnego oszusta i podr\u0119cznikowego egomaniaka”. Kagan argumentuje, \u017ce liberalna demokracja nie jest naturalnym stanem ludzko\u015bci, a kruchym historycznym wyj\u0105tkiem, kt\u00f3ry wymaga ci\u0105g\u0142ej obrony przed swoimi licznymi wrogami.<\/p>\n\n\n\n

Drugim g\u0142osem jest Jason Stanley<\/strong>, lewicowy profesor filozofii z Uniwersytetu Yale, kt\u00f3rego radykalny antyfaszyzm jest g\u0142\u0119boko zakorzeniony w tragicznej historii jego niemiecko-\u017cydowskiej rodziny (jego babcia ratowa\u0142a wi\u0119\u017ani\u00f3w z oboz\u00f3w koncentracyjnych, a ojciec by\u0142 jako dziecko brutalnie pobity przez nazist\u00f3w). W swojej ksi\u0105\u017cce „Jak dzia\u0142a faszyzm” Stanley przedstawia dziesi\u0119\u0107 charakterystycznych cech tej ideologii, takich jak tworzenie mitycznej przesz\u0142o\u015bci, kult wodza, kt\u00f3ry decyduje o tym, co jest prawd\u0105, dehumanizacja przeciwnik\u00f3w, przedstawianie dominuj\u0105cej grupy jako ofiary czy atak na mniejszo\u015bci. Zaskakuj\u0105ca zbie\u017cno\u015b\u0107 diagnoz Kagana i Stanleya stanowi najmocniejszy punkt eseju, pokazuj\u0105c, \u017ce zagro\u017cenie jest postrzegane jako realne przez my\u015blicieli o skrajnie r\u00f3\u017cnych \u015bwiatopogl\u0105dach.<\/p>\n\n\n\n

Odcinek nie jest prost\u0105 pr\u00f3b\u0105 publicystycznego przyklejenia Donaldowi Trumpowi etykiety „faszysty”. Jest to raczej g\u0142\u0119boka i wielowymiarowa analiza, kt\u00f3ra, wykorzystuj\u0105c historyczne paralele i wsp\u00f3\u0142czesne obserwacje, stara si\u0119 zrozumie\u0107 mechanizmy, kt\u00f3re prowadz\u0105 do erozji demokracji. Podcast pozostawia s\u0142uchacza z seri\u0105 trudnych pyta\u0144: Czy potrafimy rozpozna\u0107 z\u0142o w czasie rzeczywistym? Gdzie le\u017cy granica mi\u0119dzy populizmem a faszyzmem? I czy sama demokracja, ze swoj\u0105 wolno\u015bci\u0105 i chaosem, nie przyczynia si\u0119 do tworzenia potwor\u00f3w, kt\u00f3rych najbardziej si\u0119 obawia?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W specjalnym, wakacyjnym odcinku podcastu „Vinohradsk\u00e1 12” (data emisji 28 lipca), prowadz\u0105cy Mat\u011bj Skalick\u00fd prezentuje s\u0142uchaczom czeskie t\u0142umaczenie g\u0142o\u015bnego eseju z niemieckiego magazynu „Der Spiegel”. Audycja nie jest typowym wywiadem, lecz g\u0142\u0119bok\u0105, analityczn\u0105 podr\u00f3\u017c\u0105, kt\u00f3ra stawia jedno z najbardziej niepokoj\u0105cych pyta\u0144 naszych czas\u00f3w: czy jeste\u015bmy \u015bwiadkami powrotu faszyzmu? I czy potrafimy rozpozna\u0107 jego symptomy w dzisiejszej, spolaryzowanej rzeczywisto\u015bci politycznej, zdominowanej przez postacie takie jak Donald Trump, Viktor Orb\u00e1n czy W\u0142adimir Putin? Rozwa\u017cania rozpoczynaj\u0105 si\u0119 od… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17,5],"tags":[],"class_list":["post-361","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-seria","category-vinohradska-12"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/361","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=361"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/361\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":392,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/361\/revisions\/392"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=361"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=361"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=361"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}