{"id":222,"date":"2025-06-27T16:49:17","date_gmt":"2025-06-27T16:49:17","guid":{"rendered":"https:\/\/czechinfo.pl\/?p=222"},"modified":"2025-06-27T16:49:17","modified_gmt":"2025-06-27T16:49:17","slug":"2025-06-27-extrem-2-cz-vii-teorie-spiskowe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/2025\/06\/27\/2025-06-27-extrem-2-cz-vii-teorie-spiskowe\/","title":{"rendered":"2025.06.27 – Extrem 2, cz. VII: Teorie Spiskowe"},"content":{"rendered":"\n

W si\u00f3dmym i ostatnim odcinku drugiej serii specjalnej „Extrem”, podcastu „Vinohradsk\u00e1 12”, prowadz\u0105cy Mat\u011bj Skalick\u00fd wraz z politologiem Janem Charv\u00e1tem z Uniwersytetu Karola, podejmuj\u0105 pr\u00f3b\u0119 dog\u0142\u0119bnej analizy fenomenu teorii spiskowych. Rozmowa wyja\u015bnia, czym s\u0105 teorie spiskowe, dlaczego ludzie w nie wierz\u0105, jak powstaj\u0105 i rozprzestrzeniaj\u0105 si\u0119 w erze cyfrowej, a tak\u017ce dlaczego stanowi\u0105 one form\u0119 ekstremizmu, kt\u00f3ra mo\u017ce prowadzi\u0107 do realnej przemocy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Na wst\u0119pie dr Charv\u00e1t, zapytany o ulubione teorie spiskowe, wskazuje na posta\u0107 George’a Sorosa jako na kwintesencj\u0119 celu takich narracji. Soros, jako bogaty finansista o \u017cydowskich korzeniach, kt\u00f3ry otwarcie m\u00f3wi o wykorzystywaniu swojego maj\u0105tku do wp\u0142ywania na polityk\u0119, idealnie wpisuje si\u0119 w klasyczny, antysemicki archetyp „tajemniczego \u017byda poci\u0105gaj\u0105cego za sznurki zza kulis”. Politolog podkre\u015bla, \u017ce niemal ka\u017cda g\u0142\u0119bsza analiza teorii spiskowych, niezale\u017cnie od jej punktu wyj\u015bcia, pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej prowadzi do w\u0105tk\u00f3w antysemickich. Przyk\u0142adem skrajno\u015bci tego my\u015blenia jest fantasmagoryczna teoria o „reptilianach” \u2013 rzekomych jaszczurach z kosmosu, kt\u00f3rzy w ludzkiej sk\u00f3rze rz\u0105dz\u0105 \u015bwiatem, a do kt\u00f3rych cz\u0119sto zaliczany jest w\u0142a\u015bnie Soros.<\/p>\n\n\n\n

Szczeg\u00f3\u0142owej analizie poddana zostaje „super-konspiracja” naszych czas\u00f3w, czyli QAnon. Jest to m\u0142ode zjawisko, kt\u00f3re uformowa\u0142o si\u0119 pod koniec 2017 roku i jest nierozerwalnie zwi\u0105zane z prezydentur\u0105 Donalda Trumpa. W odr\u00f3\u017cnieniu od wi\u0119kszo\u015bci teorii spiskowych, kt\u00f3re jedynie ostrzegaj\u0105 przed z\u0142em, QAnon oferuje r\u00f3wnie\u017c posta\u0107 zbawiciela \u2013 samego Donalda Trumpa. Wed\u0142ug tej narracji, Trump w pojedynk\u0119 walczy z ukryt\u0105 „kaba\u0142\u0105” satanistycznych pedofil\u00f3w z Partii Demokratycznej, kt\u00f3rzy poprzez „pa\u0144stwo w pa\u0144stwie” (Deep State) kontroluj\u0105 USA. Poniewa\u017c jego \u017cycie jest rzekomo w ci\u0105g\u0142ym niebezpiecze\u0144stwie, nie mo\u017ce on m\u00f3wi\u0107 otwarcie i komunikuje si\u0119 ze swoimi zwolennikami za pomoc\u0105 tajemniczych, zaszyfrowanych wiadomo\u015bci, zwanych „kroplami” (drops), oraz hase\u0142 takich jak „Nadchodzi burza” czy „Wielkie przebudzenie”.<\/p>\n\n\n\n

Dr Charv\u00e1t wyja\u015bnia, \u017ce si\u0142a QAnon polega\u0142a na niezwykle sprytnej metodzie manipulacji. Anonimowy „Q” nie podawa\u0142 gotowych odpowiedzi, a jedynie rzuca\u0142 enigmatyczne wskaz\u00f3wki. To zmusza\u0142o zwolennik\u00f3w do samodzielnego „prowadzenia dochodzenia”, \u0142\u0105czenia fakt\u00f3w i interpretowania znak\u00f3w. Poniewa\u017c dochodzili do wniosk\u00f3w samodzielnie, byli absolutnie przekonani o ich prawdziwo\u015bci, co czyni\u0142o ich niezwykle odpornymi na kontrargumenty. Ten mechanizm doprowadzi\u0142 do powstania pot\u0119\u017cnego, agresywnego ruchu, kt\u00f3ry by\u0142 odpowiedzialny za realne akty przemocy, jak np. atak uzbrojonego m\u0119\u017cczyzny na pizzeri\u0119 w Waszyngtonie (w kt\u00f3rej rzekomo przetrzymywano dzieci) oraz odegra\u0142 kluczow\u0105 rol\u0119 w szturmie na Kapitol w styczniu 2021 roku.<\/p>\n\n\n\n

Go\u015b\u0107 podcastu t\u0142umaczy psychologiczne pod\u0142o\u017ce wiary w spiski. Cz\u0119sto jest to mechanizm obronny, „szybka, cho\u0107 b\u0142\u0119dna reakcja” na z\u0142o\u017cone i przera\u017caj\u0105ce wydarzenia, kt\u00f3rym ludzie nie potrafi\u0105 znale\u017a\u0107 racjonalnego wyt\u0142umaczenia. Si\u0119ganie po teorie spiskowe nie \u015bwiadczy o apatii, lecz o silnej potrzebie zrozumienia \u015bwiata. Wiara w spisek przynosi podw\u00f3jn\u0105 korzy\u015b\u0107 psychologiczn\u0105: po pierwsze, daje proste wyja\u015bnienie chaosu, a po drugie, daje poczucie wy\u017cszo\u015bci i elitarno\u015bci. Zwolennik spisku czuje, \u017ce „przejrza\u0142 na oczy” (wzi\u0105\u0142 „czerwon\u0105 pigu\u0142k\u0119”), podczas gdy reszta spo\u0142ecze\u0144stwa to „owce” \u015blepo wierz\u0105ce w oficjalne narracje.<\/p>\n\n\n\n

Rozw\u00f3j internetu i medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych sta\u0142 si\u0119 pot\u0119\u017cnym akceleratorem dla teorii spiskowych. Internet pozwala znale\u017a\u0107 „dow\u00f3d” na dos\u0142ownie wszystko, a nadmiar informacji prowadzi do ich dewaluacji, gdzie tweet, rozmowa ze znajomym i artyku\u0142 naukowy maj\u0105 dla odbiorcy tak\u0105 sam\u0105 wag\u0119. Co wi\u0119cej, algorytmy platform spo\u0142eczno\u015bciowych, zaprojektowane tak, by maksymalizowa\u0107 zaanga\u017cowanie, promuj\u0105 tre\u015bci kontrowersyjne, kt\u00f3re wywo\u0142uj\u0105 silne emocje, co w praktyce oznacza, \u017ce same pomagaj\u0105 w rozprzestrzenianiu si\u0119 spisk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Dr Charv\u00e1t podkre\u015bla, \u017ce cho\u0107 wiele wsp\u00f3\u0142czesnych teorii ma swoje korzenie w USA, co wynika ze specyfiki tamtejszej kultury (silny indywidualizm, nieufno\u015b\u0107 do rz\u0105du federalnego, specyficzne \u015brodowisko medialne), to sam mechanizm jest uniwersalny i stary jak \u015bwiat. Ju\u017c w staro\u017cytnej Grecji podczas zarazy Ate\u0144czycy oskar\u017cali Spartan o zatruwanie studni, tak samo jak w \u015bredniowieczu oskar\u017cano o to \u017byd\u00f3w. Na koniec rozmowy pojawia si\u0119 refleksja, \u017ce w obecnym klimacie politycznym nast\u0119pnym „globalnym celem” teorii spiskowych, na miar\u0119 Sorosa, mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 prezydent Ukrainy, Wo\u0142odymyr Ze\u0142enski. Dla wyznawc\u00f3w spisk\u00f3w nie jest problemem sprzeczno\u015b\u0107, \u017ce \u017byd mo\u017ce rz\u0105dzi\u0107 rzekomo „nazistowskim” pa\u0144stwem, poniewa\u017c w ich sposobie my\u015blenia fakty i logika nie odgrywaj\u0105 ju\u017c decyduj\u0105cej roli.<\/p>\n\n\n\n

Jakie s\u0105 najpopularniejsze czeskie teorie spiskowe (nie wymienione w podca\u015bcie)?<\/h2>\n\n\n\n

Fundamentaln\u0105 dla czeskiej to\u017csamo\u015bci teori\u0105 jest ta dotycz\u0105ca Aksamitnej rewolucji z 1989 roku<\/strong>. Oficjalna wersja wydarze\u0144 przedstawia j\u0105 jako spontaniczny zryw spo\u0142ecze\u0144stwa przeciwko re\u017cimowi, zapocz\u0105tkowany brutalnym st\u0142umieniem manifestacji studenckiej 17 listopada. Jednak od lat 90. popularno\u015b\u0107 zdoby\u0142a teoria spiskowa o „domluven\u00e9 revoluci” (ustalonej, zaaran\u017cowanej rewolucji). Wed\u0142ug niej, zmiana w\u0142adzy nie by\u0142a spontaniczna, a stanowi\u0142a rodzaj umowy mi\u0119dzy umiarkowan\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 aparatu komunistycznego (zw\u0142aszcza tajn\u0105 policj\u0105 StB) a liderami dysydenckiej opozycji, w tym V\u00e1clavem Havlem. Celem mia\u0142o by\u0107 zapewnienie bezkrwawego przekazania w\u0142adzy i zagwarantowanie starym elitom zachowania wp\u0142yw\u00f3w oraz maj\u0105tku w nowym systemie. Dowodem na t\u0119 manipulacj\u0119 ma by\u0107 fakt, \u017ce wiadomo\u015b\u0107 o rzekomej \u015bmierci studenta Martina \u0160m\u00edda, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 iskr\u0105 zapaln\u0105 dla masowych protest\u00f3w, by\u0142a w rzeczywisto\u015bci dezinformacj\u0105 rozpuszczon\u0105 przez agenta StB, Ludv\u00edka Zif\u010d\u00e1ka. Ta teoria do dzi\u015b rezonuje w\u015br\u00f3d cz\u0119\u015bci Czech\u00f3w, podwa\u017caj\u0105c fundamenty i autentyczno\u015b\u0107 demokratycznej transformacji.<\/p>\n\n\n\n

Wsp\u00f3\u0142czesnym przyk\u0142adem teorii spiskowej o silnym lokalnym zabarwieniu jest ta dotycz\u0105ca afery w Vrb\u011bticach<\/strong>. W 2014 roku dosz\u0142o do dw\u00f3ch pot\u0119\u017cnych eksplozji w sk\u0142adach amunicji we wsi Vrb\u011btice. W 2021 roku czeski rz\u0105d oficjalnie o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce za wybuchami stali agenci rosyjskiego wywiadu wojskowego GRU. Mimo przedstawionych dowod\u00f3w, w czeskiej przestrzeni dezinformacyjnej, zw\u0142aszcza w kr\u0119gach prorosyjskich, natychmiast pojawi\u0142y si\u0119 alternatywne narracje. G\u0142osi\u0142y one, \u017ce by\u0142 to nieszcz\u0119\u015bliwy wypadek, wewn\u0119trzna rozgrywka mi\u0119dzy handlarzami broni\u0105, a nawet operacja „pod fa\u0142szyw\u0105 flag\u0105” zorganizowana przez zachodnie s\u0142u\u017cby, aby bezpodstawnie oskar\u017cy\u0107 Rosj\u0119 i zniszczy\u0107 czesko-rosyjskie relacje.<\/p>\n\n\n\n

Inn\u0105 wci\u0105\u017c \u017cyw\u0105, cho\u0107 starsz\u0105, teori\u0105 jest o „sudeckoniemieckie niebezpiecze\u0144stwo<\/strong>„<\/strong> (sudeton\u011bmeck\u00e9 nebezpe\u010d\u00ed). Ta narracja, popularna zw\u0142aszcza w kr\u0119gach nacjonalistycznych, zak\u0142ada, \u017ce Niemcy oraz organizacje Niemc\u00f3w sudeckich potajemnie d\u0105\u017c\u0105 do uniewa\u017cnienia Dekret\u00f3w Bene\u0161a, odzyskania maj\u0105tk\u00f3w skonfiskowanych po II wojnie \u015bwiatowej i podwa\u017cenia czeskiej suwerenno\u015bci na terenach przygranicznych. Teoria ta odwo\u0142uje si\u0119 do g\u0142\u0119boko zakorzenionych historycznych l\u0119k\u00f3w i nieufno\u015bci wobec pot\u0119\u017cniejszego s\u0105siada. Cz\u0119sto \u0142\u0105czy si\u0119 ona ze wsp\u00f3\u0142czesnymi narracjami antyunijnymi, w kt\u00f3rych Unia Europejska jest przedstawiana jako narz\u0119dzie niemieckiej dominacji, a Czechy jako jej gospodarcza kolonia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W si\u00f3dmym i ostatnim odcinku drugiej serii specjalnej „Extrem”, podcastu „Vinohradsk\u00e1 12”, prowadz\u0105cy Mat\u011bj Skalick\u00fd wraz z politologiem Janem Charv\u00e1tem z Uniwersytetu Karola, podejmuj\u0105 pr\u00f3b\u0119 dog\u0142\u0119bnej analizy fenomenu teorii spiskowych. Rozmowa wyja\u015bnia, czym s\u0105 teorie spiskowe, dlaczego ludzie w nie wierz\u0105, jak powstaj\u0105 i rozprzestrzeniaj\u0105 si\u0119 w erze cyfrowej, a tak\u017ce dlaczego stanowi\u0105 one form\u0119 ekstremizmu, kt\u00f3ra mo\u017ce prowadzi\u0107 do realnej przemocy. Na wst\u0119pie dr Charv\u00e1t, zapytany o ulubione teorie spiskowe, wskazuje na posta\u0107 George’a… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17,5],"tags":[],"class_list":["post-222","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-seria","category-vinohradska-12"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/222","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=222"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/222\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":224,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/222\/revisions\/224"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=222"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=222"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=222"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}