{"id":154,"date":"2025-06-06T13:18:43","date_gmt":"2025-06-06T13:18:43","guid":{"rendered":"https:\/\/czechinfo.pl\/?p=154"},"modified":"2025-06-06T13:19:38","modified_gmt":"2025-06-06T13:19:38","slug":"2025-06-06-extrem-2-cz-iv-nacjonalizm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/2025\/06\/06\/2025-06-06-extrem-2-cz-iv-nacjonalizm\/","title":{"rendered":"2025.06.06 – EXTREM 2, cz. IV: Nacjonalizm"},"content":{"rendered":"\n

W czwartym odcinku specjalnej serii „Extrem”, podcastu „Vinohradsk\u00e1 12”, prowadz\u0105cy Mat\u011bj Skalick\u00fd wraz z politologiem Janem Charv\u00e1tem z Uniwersytetu Karola i Narodowego Instytutu SYRI, podejmuj\u0105 pr\u00f3b\u0119 dog\u0142\u0119bnej analizy nacjonalizmu. Rozmowa wykracza poza proste definicje, badaj\u0105c r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy nacjonalizmem a patriotyzmem, jego historyczne korzenie oraz rol\u0119, jak\u0105 odgrywa we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie, szczeg\u00f3lnie w czasach niepewno\u015bci i kryzysu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Odcinek rozpoczyna si\u0119 od osobistej refleksji go\u015bcia. Zapytany, czy czuje si\u0119 patriot\u0105, Jan Charv\u00e1t odpowiada, \u017ce bli\u017csze jest mu poj\u0119cie „lokalnego patrioty”, czyli osoby zwi\u0105zanej z konkretnym miejscem i spo\u0142eczno\u015bci\u0105, w kt\u00f3rej \u017cyje. Uwa\u017ca on „nar\u00f3d” za konstrukt w du\u017cej mierze abstrakcyjny. Z jego perspektywy, r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy patriotyzmem a nacjonalizmem nie jest fundamentalna, a polega raczej na intensywno\u015bci uczu\u0107. Patriotyzm, postrzegany jako pozytywny stosunek do w\u0142asnego narodu, staje si\u0119 problematyczny, gdy u\u015bwiadomimy sobie, \u017ce nie znamy i niekoniecznie darzymy sympati\u0105 wi\u0119kszo\u015bci jego cz\u0142onk\u00f3w. Dla Charv\u00e1ta wa\u017cniejsza od przynale\u017cno\u015bci narodowej jest obrona wolno\u015bci, tak\u017ce przed rodakami, kt\u00f3rzy mogliby chcie\u0107 t\u0119 wolno\u015b\u0107 ograniczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Jako przyk\u0142ad ilustruj\u0105cy cienk\u0105 granic\u0119 mi\u0119dzy tymi poj\u0119ciami, przywo\u0142ana zostaje kwestia powojennych wysiedle\u0144 Niemc\u00f3w sudeckich z Czechos\u0142owacji. Dzia\u0142anie to, okre\u015blane w\u00f3wczas jako akt patriotyzmu i popierane zar\u00f3wno przez si\u0142y demokratyczne (prezydent Edvard Bene\u0161), jak i komunistyczne (Klement Gottwald), z dzisiejszej perspektywy jest oceniane jako czysty nacjonalizm, oparty na zasadzie odpowiedzialno\u015bci zbiorowej i d\u0105\u017ceniu do etnicznej homogenizacji pa\u0144stwa. Dr Charv\u00e1t dzieli si\u0119 jednak osobist\u0105, z\u0142o\u017con\u0105 refleksj\u0105: mimo \u017ce z dzisiejszego punktu widzenia potrafi znale\u017a\u0107 wiele argument\u00f3w przeciwko wysiedleniom, jest przekonany, \u017ce w kontek\u015bcie roku 1945, tu\u017c po brutalnych do\u015bwiadczeniach II wojny \u015bwiatowej i nazizmu, najprawdopodobniej sam popar\u0142by to rozwi\u0105zanie, gdy\u017c presja tamtych czas\u00f3w nie pozostawia\u0142a wielu innych mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

W dalszej cz\u0119\u015bci rozmowy politolog wyja\u015bnia, \u017ce nacjonalizm jako ideologia jest zjawiskiem bardziej z\u0142o\u017conym ni\u017c rasizm czy antysemityzm, gdy\u017c nie zawsze jest automatycznie postrzegany jako ekstremizm. Jego korzenie si\u0119gaj\u0105 rewolucji francuskiej, gdzie pocz\u0105tkowo mia\u0142 charakter republika\u0144ski i obywatelski, oparty na lojalno\u015bci wobec konstytucji i partycypacji obywatelskiej. Jednak ju\u017c w XIX wieku dominuj\u0105c\u0105 form\u0105 sta\u0142 si\u0119 nacjonalizm etniczny, definiuj\u0105cy nar\u00f3d jako „wsp\u00f3lnot\u0119 krwi”. Taka koncepcja jest z natury wykluczaj\u0105ca (np. w kontek\u015bcie czeskim wyklucza\u0142a \u017byd\u00f3w, Rom\u00f3w czy Ukrai\u0144c\u00f3w) i stoi w sprzeczno\u015bci z ide\u0105 demokracji liberalnej. Dyskutowane s\u0105 r\u00f3\u017cne teorie powstawania narod\u00f3w: od prymordialistycznej (narody jako odwieczne, naturalne byty) po modernistyczn\u0105 (narody jako nowoczesny konstrukt, stworzony przez nacjonalizm w celu ujednolicenia spo\u0142ecze\u0144stw w dobie pa\u0144stw industrialnych, jak twierdzi\u0142 m.in. czeski my\u015bliciel Ernest Gellner). Teoria etnosymbolizmu sugeruje z kolei, \u017ce nowoczesne narody, cho\u0107 s\u0105 nowym zjawiskiem, budowane s\u0105 na starszych mitach i symbolach, kt\u00f3re rezonuj\u0105 w danej spo\u0142eczno\u015bci, jak na przyk\u0142ad bitwa na Kosowym Polu dla Serb\u00f3w czy ruch husycki dla Czech\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Dr Charv\u00e1t podkre\u015bla, \u017ce nacjonalizm, definiuj\u0105c „nas” w opozycji do „innych”, staje si\u0119 naturalnym \u017ar\u00f3d\u0142em konflikt\u00f3w, zw\u0142aszcza terytorialnych i to\u017csamo\u015bciowych. Brutalnym „rozwi\u0105zaniem” tych konflikt\u00f3w w Europie \u015arodkowej sta\u0142a si\u0119 II wojna \u015bwiatowa, kt\u00f3ra doprowadzi\u0142a do powstania etnicznie jednolitych pa\u0144stw narodowych kosztem ogromnego cierpienia i czystek etnicznych. Co ciekawe, skrajni neonazi\u015bci cz\u0119sto odrzucaj\u0105 nacjonalizm, a raczej „szowinizm”, uwa\u017caj\u0105c go za „\u017cydowski wynalazek” maj\u0105cy na celu sk\u0142\u00f3cenie bia\u0142ych narod\u00f3w Europy. Dla nich nadrz\u0119dn\u0105 warto\u015bci\u0105 jest „rasa, a nie nar\u00f3d”.<\/p>\n\n\n\n

Na zako\u0144czenie, rozmowa wraca do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Jan Charv\u00e1t stwierdza, \u017ce w czasach niepewno\u015bci i kryzys\u00f3w nacjonalizm mo\u017ce by\u0107 dla wielu ludzi atrakcyjn\u0105 ofert\u0105, poniewa\u017c dostarcza gotowej to\u017csamo\u015bci zewn\u0119trznej i poczucia bezpiecze\u0144stwa. Daje proste odpowiedzi, jasno definiuj\u0105c, kto jest „sw\u00f3j”, a kto „obcy”, co mo\u017ce by\u0107 pocieszaj\u0105ce dla os\u00f3b zagubionych w skomplikowanym \u015bwiecie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W czwartym odcinku specjalnej serii „Extrem”, podcastu „Vinohradsk\u00e1 12”, prowadz\u0105cy Mat\u011bj Skalick\u00fd wraz z politologiem Janem Charv\u00e1tem z Uniwersytetu Karola i Narodowego Instytutu SYRI, podejmuj\u0105 pr\u00f3b\u0119 dog\u0142\u0119bnej analizy nacjonalizmu. Rozmowa wykracza poza proste definicje, badaj\u0105c r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy nacjonalizmem a patriotyzmem, jego historyczne korzenie oraz rol\u0119, jak\u0105 odgrywa we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie, szczeg\u00f3lnie w czasach niepewno\u015bci i kryzysu. Odcinek rozpoczyna si\u0119 od osobistej refleksji go\u015bcia. Zapytany, czy czuje si\u0119 patriot\u0105, Jan Charv\u00e1t odpowiada, \u017ce bli\u017csze jest mu… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17,5],"tags":[],"class_list":["post-154","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-seria","category-vinohradska-12"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/154","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=154"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/154\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":157,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/154\/revisions\/157"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=154"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=154"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=154"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}