{"id":137,"date":"2025-05-31T13:52:53","date_gmt":"2025-05-31T13:52:53","guid":{"rendered":"https:\/\/czechinfo.pl\/?p=137"},"modified":"2025-05-31T13:52:53","modified_gmt":"2025-05-31T13:52:53","slug":"2025-05-30-extrem-2-cz-iii-islamofobia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/2025\/05\/31\/2025-05-30-extrem-2-cz-iii-islamofobia\/","title":{"rendered":"2025.05.30 \u2013 EXTREM 2, cz. III: Islamofobia"},"content":{"rendered":"\n

Trzeci odcinek drugiej serii specjalnej „Extrem” podcastu Vinohradsk\u00e1 12, z udzia\u0142em politologa Jana Charv\u00e1ta z Uniwersytetu Karola, koncentruje si\u0119 na zjawisku islamofobii. Rozmowa dotyczy przyczyn, dla kt\u00f3rych islamofobia sta\u0142a si\u0119 tak istotnym tematem w Czechach, jej historycznych korzeni oraz powi\u0105za\u0144 z populizmem.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Na wst\u0119pie dr Charv\u00e1t zwraca uwag\u0119 na uderzaj\u0105c\u0105 dysproporcj\u0119 mi\u0119dzy faktyczn\u0105 liczebno\u015bci\u0105 muzu\u0142man\u00f3w w Czechach, szacowan\u0105 na zaledwie 20-30 tysi\u0119cy os\u00f3b (g\u0142\u00f3wnie cudzoziemc\u00f3w, w tym wielu z pobytem kr\u00f3tkoterminowym), a intensywno\u015bci\u0105 publicznego dyskursu na ich temat. Podkre\u015bla, \u017ce Czesi, podobnie jak obywatele wielu innych pa\u0144stw, znacznie zawy\u017caj\u0105 w swoich percepcjach odsetek muzu\u0142man\u00f3w w spo\u0142ecze\u0144stwie, co jest efektem skoncentrowanej uwagi medi\u00f3w i retoryki politycznej. Politolog wysuwa tez\u0119, \u017ce po drugiej wojnie \u015bwiatowej, gdy pami\u0119\u0107 o Holokau\u015bcie uczyni\u0142a otwarty antysemityzm mniej akceptowalnym, muzu\u0142manie w pewnym sensie wype\u0142nili „pr\u00f3\u017cni\u0119” po historycznym „uniwersalnym ko\u017ale ofiarnym”. Islamofobia, jako forma uprzedzenia, pozwala na kierowanie negatywnych emocji w stron\u0119 grupy postrzeganej jako obca, cz\u0119sto o odmiennym wygl\u0105dzie (wielu muzu\u0142man\u00f3w w Europie pochodzi z Afryki P\u00f3\u0142nocnej czy Bliskiego Wschodu), unikaj\u0105c przy tym bezpo\u015brednich oskar\u017ce\u0144 o rasizm, gdy\u017c, jak cz\u0119sto argumentuj\u0105 jej zwolennicy, „islam nie jest ras\u0105”. Brak codziennych, osobistych kontakt\u00f3w z muzu\u0142manami w spo\u0142ecze\u0144stwie czeskim dodatkowo sprzyja utrwalaniu negatywnych stereotyp\u00f3w i l\u0119k\u00f3w, co ilustruje przytoczona anegdota o islamofobie zaskoczonym go\u015bcinno\u015bci\u0105 napotkan\u0105 podczas podr\u00f3\u017cy do Afryki P\u00f3\u0142nocnej.<\/p>\n\n\n\n

Chocia\u017c sam termin „islamofobia” zyska\u0142 na popularno\u015bci stosunkowo niedawno, g\u0142\u00f3wnie po zamachach z 11 wrze\u015bnia 2001 roku, dr Charv\u00e1t wskazuje, \u017ce animozje wobec islamu i muzu\u0142man\u00f3w maj\u0105 znacznie g\u0142\u0119bsze korzenie historyczne. Si\u0119gaj\u0105 one czas\u00f3w wypraw krzy\u017cowych, kiedy to islam by\u0142 postrzegany przez chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 Europ\u0119 jako pot\u0119\u017cny, „poga\u0144ski” rywal, dysponuj\u0105cy realn\u0105 si\u0142\u0105 polityczn\u0105 i militarn\u0105, w odr\u00f3\u017cnieniu od judaizmu, kt\u00f3ry w tamtym okresie nie posiada\u0142 w\u0142asnego pa\u0144stwa. Kolejnym etapem kszta\u0142towania europejskiego postrzegania islamu by\u0142 okres kolonializmu i zwi\u0105zany z nim orientalizm, kt\u00f3ry utrwali\u0142 uproszczone, cz\u0119sto egzotyzuj\u0105ce lub negatywne, obrazy \u015bwiata muzu\u0142ma\u0144skiego i kultury arabskiej, przedstawiaj\u0105c je jako zacofane, s\u0142abe i podleg\u0142e dominacji europejskiej. Bardziej bezpo\u015brednim t\u0142em dla wsp\u00f3\u0142czesnej islamofobii sta\u0142a si\u0119 powojenna migracja ludno\u015bci z kraj\u00f3w muzu\u0142ma\u0144skich do Europy, kt\u00f3ra nasili\u0142a si\u0119 zw\u0142aszcza od lat 70. XX wieku, prowadz\u0105c do nowych napi\u0119\u0107 i dynamik spo\u0142ecznych.<\/p>\n\n\n\n

Dr Charv\u00e1t dokonuje r\u00f3wnie\u017c por\u00f3wnania islamofobii z antysemityzmem i rasizmem. O ile antysemityzm cz\u0119sto buduje obraz \u017byda jako cz\u0142onka niewielkiej, dzia\u0142aj\u0105cej w ukryciu, lecz niezwykle wp\u0142ywowej elity manipuluj\u0105cej wydarzeniami, o tyle rasizm (np. wobec os\u00f3b czarnosk\u00f3rych) i islamofobia przedstawiaj\u0105 grupy docelowe jako liczne, stanowi\u0105ce bezpo\u015brednie, jawne zagro\u017cenie, kt\u00f3re mo\u017ce przyt\u0142oczy\u0107 „rdzenn\u0105” wi\u0119kszo\u015b\u0107 swoj\u0105 liczebno\u015bci\u0105 lub „prymitywno\u015bci\u0105”, nawet je\u015bli jednocze\u015bnie postrzegane s\u0105 jako „s\u0142abe”. Wsp\u00f3lnym mianownikiem tych ideologii jest jednak, jak zauwa\u017ca politolog, konstruowanie obrazu „wroga”, kt\u00f3ry \u015bwiadomie d\u0105\u017cy do zaszkodzenia „nam”. Wydarzenia takie jak ataki terrorystyczne s\u0105 nast\u0119pnie wykorzystywane jako potwierdzenie tej narracji. Ciekawym spostrze\u017ceniem jest fakt, \u017ce jeszcze kilkadziesi\u0105t lat temu przodkowie wsp\u00f3\u0142czesnych Czech\u00f3w obcowali z pozytywnymi elementami kultury arabskiej czy muzu\u0142ma\u0144skiej (np. poprzez bajki o Alibabie czy Sindbadzie) i prawdopodobnie to \u017byd\u00f3w postrzegaliby jako g\u0142\u00f3wne zagro\u017cenie, co dobitnie \u015bwiadczy o spo\u0142ecznej konstrukcji i zmienno\u015bci tych „obraz\u00f3w wroga”.<\/p>\n\n\n\n

Nie bez znaczenia jest r\u00f3wnie\u017c rola islamofobii jako narz\u0119dzia politycznego, szczeg\u00f3lnie dla ruch\u00f3w populistycznych i skrajnie prawicowych. Po 11 wrze\u015bnia, gdy otwarty antysemityzm i klasyczny rasizm sta\u0142y si\u0119 w wielu spo\u0142ecze\u0144stwach Zachodu trudniejsze do publicznego g\u0142oszenia, antymuzu\u0142ma\u0144skie nastroje zaoferowa\u0142y bardziej „akceptowalny” kana\u0142 dla podobnych, wykluczaj\u0105cych i natywistycznych ideologii. Wyra\u017canie antymuzu\u0142ma\u0144skich pogl\u0105d\u00f3w cz\u0119sto spotyka si\u0119 z mniejszym spo\u0142ecznym pot\u0119pieniem ni\u017c np. otwarty antysemityzm. Jest to cynicznie wykorzystywane przez polityk\u00f3w; has\u0142o „Nie chcemy islamu w Czechach” rezonuje nawet tam, gdzie muzu\u0142manie s\u0105 niemal nieobecni, w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce \u0142atwo jest uczyni\u0107 z nich „innego”.<\/p>\n\n\n\n

Specyfika czeskiej islamofobii, zdaniem dr. Charv\u00e1ta, wi\u0105\u017ce si\u0119 z globalnym kryzysem finansowym z 2008 roku i nast\u0119puj\u0105cym po nim spo\u0142ecznym poszukiwaniem winnych. Zbieg\u0142o si\u0119 to w czasie z os\u0142abieniem tradycyjnej, subkulturowej skrajnej prawicy w Czechach (np. po upadku Republikan\u00f3w Sl\u00e1dka). Na tej fali powsta\u0142a m.in. grupa „Isl\u00e1m v \u010cesk\u00e9 republice nechceme” (za\u0142o\u017cona oko\u0142o 2009 roku). Nastroje te zosta\u0142y gwa\u0142townie wzmocnione przez fal\u0119 terroryzmu islamistycznego w Europie w 2014 roku oraz kryzys migracyjny w 2015 roku, kt\u00f3ry, mimo \u017ce Czechy nie znajdowa\u0142y si\u0119 na g\u0142\u00f3wnych szlakach migracyjnych, wywo\u0142a\u0142 silne reakcje i l\u0119ki. Co interesuj\u0105ce, ta nowa fiksacja na islamie skutecznie wypar\u0142a z publicznego dyskursu wcze\u015bniej dominuj\u0105ce nastroje antyromskie (antysyganizm). Politolog, cytuj\u0105c cyniczn\u0105 uwag\u0119 Hitlera, zauwa\u017ca, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo naj\u0142atwiej mobilizuje si\u0119 przeciwko jednemu, jasno zdefiniowanemu wrogowi.<\/p>\n\n\n\n

Chocia\u017c obecnie „potencja\u0142 paniki” zwi\u0105zany z islamofobi\u0105 w Czechach jest mniejszy ni\u017c w 2015 roku, narracje antymuzu\u0142ma\u0144skie nadal s\u0105 obecne w przestrzeni dezinformacyjnej i od\u017cywaj\u0105 przy okazji mi\u0119dzynarodowych kryzys\u00f3w czy atak\u00f3w terrorystycznych wi\u0105zanych z islamem, jak np. atak Hamasu w pa\u017adzierniku 2023 roku. Zaskakuj\u0105cym zjawiskiem jest niedawna wolta niekt\u00f3rych by\u0142ych czeskich dzia\u0142aczy antyislamskich, kt\u00f3rzy, b\u0119d\u0105c obecnie g\u0142\u0119boko zaanga\u017cowani w prorosyjsk\u0105 propagand\u0119, w kontek\u015bcie konfliktu w Gazie zacz\u0119li broni\u0107 Palesty\u0144czyk\u00f3w. To pokazuje, jak z\u0142o\u017cone i podatne na manipulacje mog\u0105 by\u0107 postawy wobec islamu, cz\u0119sto podporz\u0105dkowane szerszym agendom geopolitycznym.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Trzeci odcinek drugiej serii specjalnej „Extrem” podcastu Vinohradsk\u00e1 12, z udzia\u0142em politologa Jana Charv\u00e1ta z Uniwersytetu Karola, koncentruje si\u0119 na zjawisku islamofobii. Rozmowa dotyczy przyczyn, dla kt\u00f3rych islamofobia sta\u0142a si\u0119 tak istotnym tematem w Czechach, jej historycznych korzeni oraz powi\u0105za\u0144 z populizmem. Na wst\u0119pie dr Charv\u00e1t zwraca uwag\u0119 na uderzaj\u0105c\u0105 dysproporcj\u0119 mi\u0119dzy faktyczn\u0105 liczebno\u015bci\u0105 muzu\u0142man\u00f3w w Czechach, szacowan\u0105 na zaledwie 20-30 tysi\u0119cy os\u00f3b (g\u0142\u00f3wnie cudzoziemc\u00f3w, w tym wielu z pobytem kr\u00f3tkoterminowym), a intensywno\u015bci\u0105 publicznego dyskursu… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17,5],"tags":[],"class_list":["post-137","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-seria","category-vinohradska-12"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/137","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=137"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/137\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":139,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/137\/revisions\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=137"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=137"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=137"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}