{"id":107,"date":"2025-05-23T08:50:58","date_gmt":"2025-05-23T08:50:58","guid":{"rendered":"https:\/\/czechinfo.pl\/?p=107"},"modified":"2025-05-23T08:51:29","modified_gmt":"2025-05-23T08:51:29","slug":"2025-05-23-extrem-2-cz-ii-rasizm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/2025\/05\/23\/2025-05-23-extrem-2-cz-ii-rasizm\/","title":{"rendered":"2025.05.23 \u2013 EXTREM 2, cz. II: Rasizm"},"content":{"rendered":"\n

W drugim odcinku popularnej serii „Extrem”, podcast „Vinohradsk\u00e1 12” kontynuuje analiz\u0119 zjawisk ekstremistycznych, tym razem skupiaj\u0105c si\u0119 na rasizmie. Go\u015bciem Mat\u011bja Skalickiego tradycyjnie jest politolog Jan Charv\u00e1t z Uniwersytetu Karola i Narodowego Instytutu SYRI. Punktem wyj\u015bcia do dyskusji staje si\u0119 kontrowersyjne zachowanie muzyka Kanye Westa, kt\u00f3ry pojawi\u0142 si\u0119 publicznie w kapturze przypominaj\u0105cym str\u00f3j cz\u0142onka Ku Klux Klanu. Dr Charv\u00e1t zauwa\u017ca, \u017ce takie dzia\u0142ania, niezale\u017cnie od intencji (prowokacja dla zdobycia uwagi czy rzeczywiste przekonania), mog\u0105 przyczynia\u0107 si\u0119 do normalizacji rasistowskich symboli, a reakcje prawne na takie incydenty r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 znacz\u0105co mi\u0119dzy USA a Europ\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Rozmowa szczeg\u00f3\u0142owo omawia histori\u0119 Ku Klux Klanu<\/strong>, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c trzy jego g\u0142\u00f3wne fazy:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Pierwszy Klan (po 1865 r.):<\/strong> Powsta\u0142 po wojnie secesyjnej, zwi\u0105zany z Parti\u0105 Demokratyczn\u0105 Po\u0142udnia. By\u0142 zbrojnym ramieniem sprzeciwiaj\u0105cym si\u0119 Rekonstrukcji prowadzonej przez Republikan\u00f3w. Jego ideologia wykracza\u0142a poza prosty rasizm anty-czarnosk\u00f3ry, reprezentuj\u0105c ultrakonserwatywne, tradycjonalistyczne warto\u015bci „Starego Po\u0142udnia” (bia\u0142y farmer jako g\u0142owa patriarchalnej rodziny, brak zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych, marginalizacja lub zniewolenie Afroamerykan\u00f3w). Klan interweniowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c wobec bia\u0142ych, kt\u00f3rzy nie dostosowywali si\u0119 do jego surowych norm spo\u0142ecznych. Zosta\u0142 st\u0142umiony przez dzia\u0142ania rz\u0105du federalnego w ci\u0105gu dekady.<\/li>\n\n\n\n
  2. Drugi Klan (od ok. 1915 r., szczyt w latach 20. XX w.):<\/strong> Jego odrodzenie zainspirowa\u0142 film D.W. Griffitha „Narodziny narodu”, gloryfikuj\u0105cy pierwszy Klan. Sta\u0142 si\u0119 masowym ruchem populistycznym, licz\u0105cym w szczytowym momencie nawet do 4 milion\u00f3w cz\u0142onk\u00f3w i posiadaj\u0105cym wp\u0142ywy polityczne zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d Demokrat\u00f3w na Po\u0142udniu, jak i Republikan\u00f3w na P\u00f3\u0142nocy. Jego upadek w latach 30. by\u0142 wynikiem wewn\u0119trznych skandali oraz zmiany klimatu mi\u0119dzynarodowego w obliczu narastaj\u0105cego faszyzmu w Europie.<\/li>\n\n\n\n
  3. Trzeci Klan (po 1950 r.):<\/strong> To okres dzia\u0142alno\u015bci licznych, mniejszych i rozproszonych grup odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119 do tradycji KKK, cz\u0119sto reakcyjnych wobec ruchu praw obywatelskich. Ich liczebno\u015b\u0107 jest znacznie mniejsza.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    Nast\u0119pnie dyskusja przechodzi do segregacji rasowej w USA<\/strong>, kt\u00f3rej podstaw\u0105 by\u0142y tzw. prawa Jima Crowa, wprowadzone po wojnie secesyjnej. Dr Charv\u00e1t wyja\u015bnia, \u017ce obalanie pomnik\u00f3w konfederackich genera\u0142\u00f3w nie dotyczy tyle samego faktu posiadania przez nich niewolnik\u00f3w, ile tego, \u017ce pomniki te wznoszono w czasach Jima Crowa jako symbole bia\u0142ej supremacji i narz\u0119dzie zastraszania, cz\u0119sto przed s\u0105dami, gdzie Afroamerykanie nie mogli liczy\u0107 na sprawiedliwo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    Definiuj\u0105c rasizm<\/strong>, go\u015b\u0107 podkre\u015bla, \u017ce jest to ideologia oparta na przekonaniu, i\u017c cechy fizyczne determinuj\u0105 zdolno\u015bci i charakter jednostek, a rasy r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 pod tym wzgl\u0119dem, co ma uzasadnia\u0107 nier\u00f3wne traktowanie prawne. Co ciekawe, zdaniem dr. Charv\u00e1ta, rasizm niekoniecznie musi by\u0107 zakorzeniony w nienawi\u015bci (w odr\u00f3\u017cnieniu od antysemityzmu). Na przyk\u0142ad na ameryka\u0144skim Po\u0142udniu, w systemie opartym na bia\u0142ej supremacji, czarnosk\u00f3rych postrzegano jako inherentnie gorszych i maj\u0105cych okre\u015blone miejsce w spo\u0142ecze\u0144stwie, co nie zawsze musia\u0142o oznacza\u0107 aktywn\u0105 nienawi\u015b\u0107, o ile podporz\u0105dkowywali si\u0119 systemowi. Rasizm jest zjawiskiem uniwersalnym, nie ograniczaj\u0105cym si\u0119 do relacji „biali kontra reszta \u015bwiata”.<\/p>\n\n\n\n

    Najbardziej skrajnym przejawem rasizmu by\u0142 nazizm<\/strong>, dla kt\u00f3rego teoria rasowa stanowi\u0142a absolutny fundament. Dr Charv\u00e1t \u015bledzi rozw\u00f3j europejskiego rasizmu od odkrycia Nowego \u015awiata i pierwszych masowych kontakt\u00f3w z odmiennymi etnicznie i cywilizacyjnie ludami. W XIX wieku narodzi\u0142 si\u0119 tzw. „rasizm naukowy”, klasyfikuj\u0105cy rasy ludzkie i tworz\u0105cy ich hierarchie (np. prace Arthura de Gobineau o nier\u00f3wno\u015bci ras). Teorie te, cz\u0119sto b\u0142\u0119dnie interpretuj\u0105c darwinizm (np. poprzez koncepcj\u0119 „przetrwania najsilniejszych” ras, jak rzekomi „Aryjczycy”), znalaz\u0142y podatny grunt i by\u0142y rozwijane przez my\u015blicieli takich jak Houston Stewart Chamberlain, kt\u00f3ry bezpo\u015brednio wp\u0142yn\u0105\u0142 na Adolfa Hitlera. Rasizm by\u0142 \u015bci\u015ble powi\u0105zany z eugenik\u0105<\/strong>, czyli ide\u0105 „ulepszania” rasy, kt\u00f3ra w nazistowskich Niemczech przybra\u0142a form\u0119 eliminacji grup uznanych za „mniej warto\u015bciowe” (osoby chore psychicznie, niepe\u0142nosprawne), czego kulminacj\u0105 by\u0142 Holokaust. Dr Charv\u00e1t przypomina, \u017ce programy eugeniczne, w tym przymusowe sterylizacje (np. kobiet romskich), mia\u0142y miejsce r\u00f3wnie\u017c w innych krajach, tak\u017ce w Czechos\u0142owacji, i ich konsekwencje s\u0105 odczuwalne do dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n

    Na zako\u0144czenie, rozmowa wraca do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci i kwestii normalizacji rasizmu<\/strong>. Prowokacyjne zachowania, takie jak wspomniane na pocz\u0105tku, czy dzia\u0142ania niekt\u00f3rych partii politycznych, kt\u00f3re balansuj\u0105 na granicy rasistowskiej retoryki, maj\u0105 na celu przyci\u0105gni\u0119cie uwagi medi\u00f3w i „puszczenie oka” do swojego elektoratu. Granic\u0119 mi\u0119dzy czarnym humorem a rasizmem, zdaniem go\u015bcia, wyznacza intencja \u2013 je\u015bli celem jest krzywda i poni\u017cenie poprzez generalizacj\u0119 i stereotypizacj\u0119, mamy do czynienia z rasizmem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    W drugim odcinku popularnej serii „Extrem”, podcast „Vinohradsk\u00e1 12” kontynuuje analiz\u0119 zjawisk ekstremistycznych, tym razem skupiaj\u0105c si\u0119 na rasizmie. Go\u015bciem Mat\u011bja Skalickiego tradycyjnie jest politolog Jan Charv\u00e1t z Uniwersytetu Karola i Narodowego Instytutu SYRI. Punktem wyj\u015bcia do dyskusji staje si\u0119 kontrowersyjne zachowanie muzyka Kanye Westa, kt\u00f3ry pojawi\u0142 si\u0119 publicznie w kapturze przypominaj\u0105cym str\u00f3j cz\u0142onka Ku Klux Klanu. Dr Charv\u00e1t zauwa\u017ca, \u017ce takie dzia\u0142ania, niezale\u017cnie od intencji (prowokacja dla zdobycia uwagi czy rzeczywiste przekonania), mog\u0105 przyczynia\u0107… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17,5],"tags":[],"class_list":["post-107","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-seria","category-vinohradska-12"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/107","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=107"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/107\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":109,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/107\/revisions\/109"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=107"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=107"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/czechinfo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=107"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}